Nu het einde van het jaar én familie weer
bijna op de stoep staan, wil ik toch nog even terugkijken op de laatste keer
dat we bezoek uit Oosterend hadden, die speciaal voor ons en Burkina Faso
gekomen waren. Het is een hele toer geweest om de planning zó te krijgen dat
het omtrent de kinderen allemaal goed geregeld was, maar tóch hebben ze de gok
gewaagd en het vliegtuig met twee van de drie kinderen genomen. Wat een feest!
Ze zijn aangekomen in Ouagadougou, hebben daar
alvast een nachtje aan de Afrikaanse geluiden en temperaturen kunnen wennen,
alvorens ze de volgende dag de lange busreis naar Bobo-Dioulasso ondernamen. Daar
aangekomen, leken ze al volledig gewend en leek hun referentiekader al
enigszins aangepast. Hun zoon probeerde zelfs hier en daar zijn frans al wat
uit. Wat een inburgering!!
Het was heel fijn ze de eerste periode in ons
eigen huis onder te kunnen brengen, zodat er geen ingewikkeld gedoe met oppas
nodig was om ’s avonds met elkaar te kunnen praten over de verschillen tussen
hier en Nederland en andere belangrijkheden.
De ‘bonnet rouge’ en ‘bonnet bleu’ gesuikerde
melkconcentraten bleken de fabriek al eerder verlaten te hebben dan Johannes
zelf, want die stonden al opgestapeld in het winkeltje ‘mini alimentation’ bij
ons op de hoek. Een bekend punt in een andere wereld.
Het is erg leuk om bezoek te krijgen,
natuurlijk omdat het leuk is de mensen weer te zien, maar ook omdat het leuk is
om te zien hoe zij weer tegen deze samenleving aankijken en welke opmerkingen
zij daar dan bij hebben. Helemaal leuk als er dan ook nog kinderen bij zijn die
daar weer hun eigen theoriën op na houden. Ze lieten zich niet gek maken en
bekeken alles in eerste instantie van een afstandje, maar de moed om deel te
nemen aan gesprekken of activiteiten groeide met de dag.
Toen Bobo wel wat verkend was, zijn we
richting Banfora gegaan en hebben we geslapen in Ecodougou, waarna de fabrieken
van Wouol bezocht werden. Het blijft leuk de hele ‘productie-keten’ tot het te-verschepen-product zo makkelijk te
kunnen volgen en voor de vrouwen in de fabriek blijft het leuk om mensen langs
te zien komen. Ze wilden allemaal het babietje wel hebben en er was zelfs een
mevrouw met een zwangere buik die wel wilde ruilen.. Nou, die fase hebben we nu
wel gehad, merci.
Struinen langs de stoffige, rode wegen met
plastic zakjes, bakjes, dekseltjes, slippers en andere zooi met vrienden die we
kennen van het platte, natte, schone friesland, blijft een onwerkelijke ervaring.
Zeker als we dan in een houtsnijdersdorpje komen waar de mannen onder de mangobom
tussen de houtsnippers zitten en het ene werkje na het andere komen tonen om
aan ons te slijten, terwijl de koeien door wat kinderen van een jaar of 5 uit
hun kraal worden bevrijd en de vrouwen hun erf en het animistische heiligdom in
het midden van het dorpje aanvegen. Of als we de tijd hebben om over de prijs
te onderhandelen van wat gekozen producten uit de zee van, van riet
vervaardigde bakjes, mandjes, schaaltjes, onderzetters, korfjes etc. versierd
met stroken gekleurd plastic, met zorg door het riet gevlochten, terwijl op een
steenworp afstand onder een mangoboom een oude, vel-over-been dunne man op een
vaal kleedje in een warm briesje zit te wachten tot de dood hem komt halen. Met
zijn trage bewegingen is hij eerder gracieus dan zielig. Hoe anders dan in een
bejaardenhuis met een rietje je ontbijt eten...
Het was super dat ze er waren.
Burkina is arm, één van de armste landen ter
wereld, wordt gezegd. En toch..., iedere keer bekruipt mij dan weer de vraag...
wat is arm? We wonen hier nu bijna drie jaar en ik heb al eerdere gezegd dat
het ons nooit gaat lukken deze samenleving volledig te doorgronden, ookal woon
je hier 333 jaar, maar op de een of andere manier hebben de mensen hun ‘arme’
leven hier aardig onder controle.
En dat laatste is nu juist het grote verschil
met het westen. Wat je zelf onder ‘onder controle’ verstaat volgens mij. Als je
hier elke dag wel wat te eten hebt, van wie en hoe je daar dan ook precies
aankomt.. over het algemeen is er altijd wel weer een vrouw te vinden die een
potje klaargemaakt heeft, of het nu je eigen vrouw is of iemand anders.. je
hebt een plek om te slapen en je hebt op één of andere manier af en toe hier en
daar een baantje waar je wat geld mee verdient. .. dan is menig man hier dik
tevreden. Als je vraagt wat hij wil in
zijn leven, zal hij echter antwoorden dat hij een opleidingsinstituut wil
beginnen om jongeren een vak te leren als monteur, houtbewerker, electricien of
loodgieter. En of je daar niet financieel iets aan kunt bijdragen...
Kinderen moeten meer werk verrichten dan kinderen in het westen. Het bewustzijn bij de
ouders dat onderwijs belangrijk is, groeit, al is het waarschijnlijk langzaam,
maar meer en meer kinderen gaan wel naar school. De Burkinabé scholen zijn er
op ingericht veel vakanties te geven op de momenten dat er thuis of op het land
gewerkt moet worden. Zo kunnen kinderen toch naar school èn werken voor de
familie. Wat de kinderen op school leren is de vraag, in ieder geval
discipline.
Vrouwen zorgen voor de kinderen en het eten en
hebben veel ellende én steun aan elkaar. Zíj lijken het te zijn die de eindjes
aan elkaar knopen. Vrouwen die carrière gemaakt hebben zijn grof en hard, keihard.
Dat moet je ook zijn in deze samenleving, wil je je hoofd boven het maaiveld uit
kunnen steken. Jaloezie en ingewikkelde intriges spelen het spel, waar de
maraboet je in adviseert.
De humor is soms lastig te begrijpen, lijkt
oppervlakkig, maar misschien is het juist sociaal heel erg ontwikkeld. Worden
er dingen in gezegd of bedoeld die niet zo 1-2-3 eruit te vissen zijn voor een
buitenstaander.
Duidelijk is wel dat deze samenleving hier niet
is wat het op het eerste oog lijkt. Mensen zijn warm en aardig, iets dat lastig
te bevatten is voor ons kille nederlanders. Ik blijf me erover verbazen hoe
iedereen zijn plek heeft en ook gerespecteerd wordt in die plek. De bewaker van
het pinapparaat is even vriendelijk als de politieagent die je aanhoudt, maar
je maar weer snel laat doorrijden als hij het huilende babietje in de gaten
krijgt.. De straatverkoper helpt je wel
een handje als je de deur van de auto niet goed open krijgt en als je even geen
geld bij je hebt, kun je de zak appels of de zojuist opgepompte achterband ook
best een andere keer komen betalen.
Maar ondertussen, op hoger niveau wordt er
uitgeknepen en gemangeld. Geld is iets dat je kunt ‘kennen’.. de macht ervan in
ieder geval. En die macht, heeft een geur die ook afrikanen graag ruiken. Die laag, die in eerste instantie niet te zien
is, maar waar geld in omgaat, daarin laten ze geen spaander van elkaar heel.
Onware praatjes, poten onder de stoel wegzagen.., alles om je je succes maar
uit handen te nemen ten bate van henzelf. En denk dan maar niet dat je als
westerling slimmer bent dan een afrikaan. Omdat je de samenleving niet kent,
sta je al 0-1 achter.
En toch, en toch.... wordt er hier op een dag
meer gelachen dan in de meest rijke landen.